گزارشی از وضعیت صنایع دستی شیراز؛

دسترنجی که بر باد رفت !

1621095«خبرجنوب» نوشت: با اینکه فارس خاستگاه بسیاری از رشته های مختلف صنایع دستی چون خاتم، منبت، قلم زنی، کاشی هفت رنگ و دستبافت های داری است و برخی از این هنرها هم دارای مکتب خاص شیراز هستند اما هنوز تولیدات دست ساز هنرمندان این استان به درستی معرفی نشده و حتی در بازارهای فروش هم جایی ندارند! هنرها و دست ساخته هایی که نشان از ذوق و سلیقه و ابتکار هنرمندان سراسر استان دارد اما همچنان مهجور باقی مانده و کمتر کسی از چگونگی تهیه و ساخت آنها خبری دارد.

زماني كه بازارهاي تاريخي و فروشگاه هاي معتبر صنايع دستي شهري چون شيراز مملو از صنايع دستساز خارجي است و برخي از ويترينهاي اين مغازهها هم پر شده از توليدات سريكاري هنرمندان شهرهايي چون اصفهان و همدان كه به باور كارشناسان صنايع دستي فاقد كيفيت مناسب هستند و تنها به دليل ارزانقيمت بودن مورد استقبال مردمي قرار مي گيرد،چطور مي توان انتظار داشت هنرهاي سنتي رونق بگيرد.
به باور کارشناسان این حوزه، صنایع دستی تنها یک کالا برای مبادله نیست بلکه خصوصیات فرهنگی و ویژگیهای اقوام از طریق صنایع دستی مبادله میشود و نوعی ارتباط را ایجاد می کند.صنايع دستي، به مجموعهاي از هنرها و صنايع اطلاق ميشود كه محصول آنها به طور عمده با استفاده از مواد اوليه بومي، به كمك دست و ابزار دستي ساخته ميشود. در هر يك از فرآوردههاي اين صنايع، ذوق هنري و خلاقيت فكري صنعتگر سازنده، به نحوي تجلي مييابد و همين عامل، وجه تمايز اصلي اين گونه محصولها از مصنوعات مشابه ماشيني و كارخانهاي است.صنايع دستي، حاصل روح ملتها و دستاورد هنرهاي آموخته از نسلي به نسل ديگر است اما آنچه که در بازارهای داخلی شهرمان می بینیم کارهای دستیاند نه صنایع دستی!در اکثر فروشگاهای معتبر که همواره مورد توجه گردشگران داخلی و خارجی هم قرار دارند محصولاتی را به اسم صنایع دستی می بینیم که نه تنها فاقد کیفیت هستند بلکه خصوصیات فرهنگی هیچ قوم و نژاد ایرانی را معرفی نمیکنند چرا که اکثر این محصولات کالاهای دست چندمی کشورهایی چون هند ، تایلند و چین است ولی این روزها در بازارهای تاریخی شیراز چون سرای مشیر و بازار وکیل فروشگاه های متعددی را میتوان دید که به صورت عمده به فروش محصولات صنایع دستی از شهرهای دیگر کشور اقدام کرده اند و ویترین های این فروشگاها نیز مملو از تولیدات هنرمندان شهرهایی چون اصفهان، قم، اردبیل، زنجان و همدان است اما نکته جالب توجه این است که تولیدات هنرمندان صنایع دستی فارس هم در این فروشگاه ها وجود دارد اما دیده نمی شوند ! حتی در ویترین مغازهها هم قرار نگرفته اند و زمانی هم که علت این موضوع از فروشنده پرسیده می شود تنها یک جمله را میتوان شنید؛ (تولیدات هنرمندان صنایع دستی فارس گران است و فروشی ندارد).
آن طور كه زهرا الحمدي، معاون هنرهاي سنتي و صنايع دستي استان فارس به بهانه روز جهاني صنايع دستي به خبرنگار ما مي گويد: فروشگاههاي صنايع دستي كه در سطح شهر فعاليت ميكنند مختارند تمامي محصولات اين حوزه را به فروش برسانند و نميتوان محدوديتي براي فروش كالا براي آنها قائل شد.
وي با بيان اين كه فروش محصولات و توليدات دستساز هنرمندان بايد به صورت كاملاً تخصصي دنبال شود ميگويد: در فروشگاهها و بازارهاي فروش تمامي محصولات عرضه ميشود و در استان فارس به خصوص شهر توريستي چون شيراز اين موضوع امري اجتناب ناپذير است.وي ميافزايد: هنرمندان صنايع دستي فارس فضاي مناسبي براي توليد ندارند و كارگاههاي اين افراد فاقد استانداردهاي لازم هستند. گاهاً اين هنرمندان طي سالهاي فعاليت حتي به فكر بيمه كردن خود نبودهاند و تنها براي گذران زندگي كار كرده اند.
وي مي گويد: شايد با تشكيل اتحاديه صنفي صنايع دستي بتوان اين موضوع كه هم اينك به مشكل حادي تبديل شده را رفع كرد به طوري كه اين اتحاديه با فعاليت خود مي تواند فضا را براي عرضه محصولات و توليدات صنايع دستي بومي استان مهيا كند.
الحمدی در ادامه این گفت و گو می افزاید: در شیراز بسیاری از رشتهها قابلیت برند شدن را دارند و باید ابتدا اختلافات تولید یک محصول از لحاظ کمی و کیفی حذف شود که البته این امر به معنای یکنواختی در تولید آثار صنایع دستی نیست چرا که در صنایع دستی هیچ دو اثری شبیه به هم خلق نمیشوند.
معاون هنرهای سنتی و صنایع دستی فارس می گوید : در حال حاضر بیش از ۲۰۰ هزار نفر صنعت گر در زمینه صنایع دستی در فارس مشغول به فعالیت هستند و عمده هنرمندان صنایع دستی ما در بخش دست بافته ها فعال هستند که در روستاها و عشایر حضور دارند.
الحمدی بیان میکند: فارس یکی از قطبهای تولید صنایع دستی در کشور است زیرا از ۲۵۰ رشته صنایع دستی موجود در کشور 120رشته در این استان وجود دارد که از این تعداد ۸۵ رشته صنایع دستی در فارس فعال است.
به گفته وی رشته های خاتم سازی، قلمزنی، کاشی هفت رنگ، خوشنویسی، نگارگری، تذهیب، نقاشی قهوه خانهای، طراحی سنتی، گره چینی، گچبری، آیینهکاری، میناسازی، حجاری، جواهرسازی، چرم دوزی و نقاشی روی چرم، از جمله رشته های فعال صنایع دستی در فارس است.الحمدی اظهار داشت: مرمت نسخ خطی، جلدسازی و صحافی سنتی، مرمت آثار هنری، رفوگری، مرمت بناهای تاریخی، کتاب آرایی، قلمکارسازی، حصیربافی و معرق، سوزن دوزی، رودوزی سنتی، شیشهگری، نقاشی روی شیشه، تراشکاری روی شیشه،کاشیسازی و نازک کاری چوب از دیگر رشته های فعال صنایع دستی در استان فارس به شمار می آید.
در خصوص هنر قلم زني شيراز كه جزء مكتب هاي اصيل اين شهر نيز محسوب مي شود، سيداحمد حميدي مدرس دانشگاه و هنرمند قلم زن شيرازي به خبرنگار ما مي گويد: فروشندگان صنايع دستي، اين هنر و هنرمند را نابود كرده اند.
وي با بيان اينكه بسياري از فروشندگان صنايع دستي در شيراز توليدات هنرمندان اين رشته را به اسم توليدات قديمي و عتيقه به فروش ميرسانند، مي افزايد: متاسفانه هنر قلمزني مكتب شيراز به رغم اصالت و ويژگيهاي خاصي كه دارد در ويترينهاي مغازهها قرار نمي گيرد. اين موضوع هم به مخاطبين خاص اين هنر برمي گردد.
اين مدرس دانشگاه اضافه مي كند: افرادي كه به دنبال خريد قلم زني مكتب شيراز هستند انگشت شمارند و اين هنر را به خوبي مي شناسند، اما اگر اين هنر به درستي معرفي شود به طور حتم نه تنها مخاطبين بيشتري پيدا مي كند بلكه ويترين هاي مغازه ها نيز از اين هنرهاي سنتي پر مي شود.
اين هنرمند قلم زني مكتب شيراز بر لزوم راه اندازي مكان هاي مناسب براي فروش هنرهاي سنتي تاكيد ميكند و ميافزايد: متاسفانه هنوز بسياري از گردشگران داخلي و خارجي به خصوص مردم فارس نميدانند كه قلم زني يكي از هنرهاي اصيل و قديمي شهر شيراز است و قدمت آن به دوره ايلخاني ميرسد، در حالي كه قدمت هنر قلم زني در اصفهان متعلق به دوره صفويه است.حميدي در ادامه به تفاوت هاي قلم زني مكتب شيراز و اصفهان اشاره مي كند و مي گويد: اين تفاوت ها از ساخت قالب تا نوع طرح برمي گردد. به طور مثال در قلم زني مكتب شيراز بيشتر از طرح هاي گل و مرغ استفاده مي شود و نگارگريهايي كه مرداني كوتاه قد و چاق را نشان ميدهد اما در قلم زني اصفهاني ها بيشتر طرحهاي شاه عباسي كه متعلق به دوره صفويه است بر روي ظروف حك مي شود.وی در ادامه با اشاره به پی گیری برای ثبت جهانی خاتم و قلمزنی مکتب شیراز ادامه می دهد: قلمزنی و خاتم از هنرهای مکتب هنری شیراز است که همراه با دیگر مکاتب هنری در دوره ایلخانی شکل گرفت و در زمان زندیه به اوج خود رسید.
حمیدی می افزاید: مکتب هنری شیراز یکی از مکاتب منحصر به فرد است که با وجود تاثیرگذاری بر دیگر مکتبها خود تاثیر نگرفته است و هنرهای به جای مانده از اين دوران بسیار قابل توجه و اهمیت هستند.
در ادامه این گفت وگو غلام فلاحپور، هنرمند استاد دانشگاه و طراح و هنرمند خاتم ساز شیراز به خبر نگار ما میگوید: عدم حمایت مسئولان از هنر خاتم و نبود بازار فروش مناسب برای این هنر سبب شده خاتم در شیراز بیرونق شود.
وی ادامه می دهد: هنرجویان خانم دیدگاه روشنتری نسبت به این هنر دارند و بیشتر جنبه هنری خاتم را در نظر میگیرند اما آقایان بیشتر جنبه مادی آن را در نظر می گیرند و به فکر شغل و کسب درآمد از این هنر هستند و طبق آمارها بیش از 80 درصد هنرجویان و فعالین در این رشته هنری را بانوان تشکیل می دهند.
فلاحپور اضافه می کند: در حال حاضر بازار مناسبی برای عرضه و فروش خاتم در شیراز و فارس وجود ندارد از این رو می بینیم در اکثر فروشگاهای سراسر شهر خاتم دیگر شهرها با نازلترین قیمت و البته بیکیفیت عرضه میشود و مسئولان ما باید بدانند تولید در عرصه هنری خاتم نیاز به حمایت دارد و بیشترین مشکل خاتم شیراز، نبود بازار فروش آن است.
به گفته وی در شهر شیراز و در استان فارس بسیاری از مراکز وجود دارند که برای فروش صنایع دستی به افرادی سپرده شدند که تنها بعد مادی خاتم را میبینند و اقدام به فروش صنایع دستی غیرمرغوب و غیربومی میکنند و تاکنون کمتر مرکزی برای معرفی و فروش خاتم شیراز قرار گرفته است.
این استاد دانشگاه می گوید: نباید اماکن فرهنگی و تاریخی برای فروش برخی محصولات نامرغوب در اختیار دلالان قرار گیرد و مسئولان استان باید بین افرادی که برای هنر خاتم از جان و دل مایه گذاشتند و افرادی که به واسطه دلالی و تنها فروش صنایع دستی نامرغوب برخی از این اماکن را در اختیار دارند تفاوت قائل شوند.
همچنين حسين علي نوييگويي هنرمند تراش سنگهاي قيمتي و نيمه قيمتي شيراز به خبرنگار ما ميگويد: متاسفانه هنوز در شيراز يك برنامه مدون از آموزش در رشته هاي مختلف صنايع دستي وجود ندارد و بي ترديد تنها راه نجات اين هنرصنعت، پرداختن به مقوله آموزش است.
وي در ادامه بر ضرورت حمايتهاي دولتي در اين حوزه تاكيد ميكند و ادامه مي دهد: در حال حاضر در عرصه توليد با مشكل مواجه نيستيم، تنها محصولات به شكل نادرستي عرضه ميشود كه جا دارد اين مشكل هرچه سريع تر و با حمايت هاي بخش دولتي مرتفع گردد.
نويي گويي در ادامه مي افزايد: تا زماني كه آموزش هاي تخصصي در حوزه صنايع دستي توسعه نيابد، توليد، فروش و حتي بازاريابي را نيز تحت تاثير قرار مي دهد.
بنا بر این گزارش صنايع دستي، پس از جنگ جهاني دوم، با محتواي هنري و فرهنگي، مورد توجه كشورهاي پيشرفته قرار گرفت. در دهم ژوئن/ بيستم خرداد سال ۱۹۶۴میلادی، نخستين همايش جهاني با شركت مسئولان اجرايي، استادان دانشگاه، هنرمندان و صنعتگران بيش از ۴۰ كشور جهان، در نيويورك برگزارشد. در قطعنامه پاياني آن همايش، تأسيس« شوراي جهاني صنايع دستي»، به عنوان نهاد وابسته به يونسكو تصويبشد. سالروز تأسيس اين همايش، به عنوان «روز جهاني صنايع دستي» نامگذاري شد.
با راهاندازي شوراي جهاني صنايع دستي ، صنايع دستي و سنتي، به صورت بخشي از حيات فرهنگي- اقتصادي ملتها، مورد توجه قرار گرفت. ايران، از سال ۱۳۴۷ از طريق سازمان صنايع دستي كشور، به عضويت اين شورا درآمد و در مجمع آسيا و اقيانوسيه، مشغول فعاليت شد.
اين شورا، در ابتدا با شمار محدودي از اعضا كار خود را آغازكرد. اما هماكنون، ۹۰ كشور جهان را تحت پوشش دارد و دبيرخانه آن، در شهر آمستردام هلند قرار دارد.

>

نظرات حاوی توهین، افترا، غیرمرتبط با عنوان مطلب و نگاشته شده به صورت انگلیسی تایید نخواهند شد. در صورت نیاز به "بحث آزاد" از منوی بالای سایت مراجعه کنید.

telegram

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *