بافتی که قربانی شد، قربانی وعده و بی‌مسوولیتی/گذر از بافت قدیم با لودر و کلنگ

آیین ویژه‌ای برپا شد، فلان اثر را در فهرست آثار ملی گنجاندند، گفته شد خیال این اثر و مردم راحت باشد که هرگونه دخل و تصرف و تغییرکاربری آن ممنوع است و بیل و کلنگ و لودر نمی‌توانند حتی از حوالی آن بگذرند.اما رخدادهای بعدی که اوج آن‌ها در اواخر تابستان و اواخر نخستین ماه پاییز ۱۳۹۳ در شیراز بود، مشخص کرد نه تنها بیل و کلنگ و لودر از حوالی آثار تاریخی بلکه از روی آثار تاریخی می‌گذرند.

قصه بی‌توجهی به آثار تاریخی ثبت شده در شیراز و فارس که پیش‌تر به صورت نوشتن یادگاری بر این آثار تداوم داشت، با غرش لودر‌ها و برخورد بیل‌ها و کلنگ‌ها به دیواره این آثار تاریخی در بافت قدیمی شیراز، وارد مرحله جدیدی شد.

دوم آبان ۱۳۹۳ مدیر کل میراث فرهنگی فارس اعلام کرد که خانه تاریخی موسوم به «حلی ساز» که به شماره ۸۹۷۴ در دهم خردادماه سال ۸۲ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده بامداد پنجشنبه اول آبان ماه راس ساعت دو و ۳۰ دقیقه بامداد تخریب شده است.

همچنین بیست و هفتم شهریور۹۳ معاون رییس جمهوری و رییس سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی کشور پنج نامه جداگانه به دفتر رهبر معظم انقلاب، وزیر کشور، دادستان کل کشور، استاندار فارس و تولیت آستان حرم احمد بن موسی (ع) نوشت و از تخریب شبانه بافت تاریخی شیراز سخن گفت.

مسعود سلطانی فر در این نامه‌ها نوشت: حسب اطلاعات واصله و بازدید کار‌شناسان اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان فارس از بافت تاریخی اطراف مجموعه شاهچراغ، متأسفانه بخشی از بافت ارزشمند تاریخی جهت الحاق به طرح بین­ الحرمین تخریب شده است. این سازمان حسب وظایف قانونی خود موضوع را از طریق مرجع قانونی در دست پیگیری دارد.

وی در این نامه‌ها اجرای هرگونه طرح توسعه و عمرانی در بافت تاریخی را منوط به اخذ مجوز از مراجع قانونی نظیر سازمان میراث فرهنگی، شورای ­عالی معماری و شهرسازی و داشتن طرح مصوب دانست و افزود: سپاسگزار خواهد بود دستور فرمایید به منظور جلوگیری از تخریب عناصر ارزشمند موجود در بافت تاریخی، دستور توقف آنی عملیات مذکور صادر شود.

روز جمعه بیست و هشتم شهریور ۹۳ هیاتی از سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی وارد شیراز شد و بررسی‌هایی انجام داد و اعضای هیات اعلام کردند شکایت خواهیم کرد اما نگفتند از چه شخص حقیقی یا حقوقی شکایت دارند.

براساس گزارش‌های انتشار یافته در آن زمان اعلام شد که این خانه‌های تاریخی که قدمت برخی به دوره ایلخانی بازمی گردد، در محله اسکندری شهر شیراز، پشت شاه چراغ قرار دارد.

پس از گذشت بیش از یک ماه از تخریب اول (خانه‌های محله اسکندری) و تخریب اخیر (خانه حلی ساز) براساس آنچه مسوولان اداره کل میراث فرهنگی فارس اعلام کرده‌اند، هنوز عامل یا عاملان این تخریب‌ها مشخص نشده‌اند اما پیگیری قضایی را این اداره کل در برنامه خود دارد.

ضمانت اجرایی و خوراک

عبارات هرگونه دخل و تصرف و تغییر و تخریب ممنوع است، بسیار پسندیده است اما اینکه با چه امکاناتی و چه تمهیداتی باید از این نوع دخل و تصرف‌ها جلوگیری کرد، نامشخص و مبهم و متضمن تامین امکانات است.

البته برخی عملکرد‌ها که خود متولیان میراث فرهنگی در زمان‌های گذشته داشته‌اند، ضمانت اجرایی این قانون را خدشه دار کرده است.

در مقطعی از زمان و در دهه هفتاد، برخی آثار ملی در شیراز از جمله حمام وکیل به آشپزخانه سنتی، غذاخوری، بوفه، چایخانه، بستنی و فالوده فروشی و دیگر جایگاه‌های تامین مواد خوراکی تبدیل شدند.

چندی بعد آیین دیگری برای گشایش رستوران سنتی دریکی از آثار ملی ثبت شده برپا کردند وبا دیزی، آبگوشت وکلم پلو شیرازی از مهمانان پذیرایی کردند.

برخی پرسیدند آیا رستوران سنتی، تناقض نما نیست یعنی مگر ما در سنت خود رستوران داشته‌ایم؟ همچنین این پرسش بیان شد که آیا این اثر ملی نباید از گرمای بخارهای خوراک‌ها و بوهای اشت‌ها آور در امان باشد؟

کسی درآن آیین خوشگوار به این سخنان گوش نداد تا اینکه رخسار دیوار‌ها به زردی و سیاهی گرایید و شکاف‌هایی بر سقف اثر تاریخی نمایان شد و همین نشانه‌ها به فریاد اثر تاریخی رسید و اثر تاریخی عجالتا نجات یافت.

به نظر می‌رسد همانند برخی از موارد که قانون تصویب می‌شود ولی راهکار اجرایی و اصطلاحا ضمانت اجرایی آن نامشخص است، قانون ثبت آثار ملی نیز چنین سرنوشتی دارد.

دیدار بافت تاریخی باعمران شهری

موضوع صیانت از این آثار تاریخی همچنین لزوم اجرای طرح‌های عمرانی شهری مقولاتی هستند که‌گاه با هم تلاقی می‌کنند ولی به نظر نمی‌رسد برخورد قهرآمیز یکی بادیگری یا مقاومت جزم گرایانه دربرابرعملیات عمرانی، منجر به راه حل شود و چه بسا بحران تخریب و مقابله را تشدید کند.رهاشدگی آثار تاریخی به دلایل گوناگون و تاکید برتوجه به این آثار در زمانی که مورد هجوم قرار می‌گیرند از مواردی است که در آینده نیز باعث بحث خواهد شد.

تداوم عملیات عمرانی که گاهی به آثار تاریخی می‌رسد چه بسا موجب جدل شود ولی باید با برگزاری نشست‌های مشترک میان میراث فرهنگی و متولیان طرح‌های عمرانی، این جدل‌ها خاتمه یابد و منجر به راه حل اساسی شود.

هم به میراث فرهنگی نیاز داریم و هم نیازمند طرح‌های عمرانی در بافت قدیم هستیم و انتخاب راه حلی تعاملی که منجر به مقصود شود، نیاز دیگری است که گویا به آن توجه نشده است.

منبع: ایرنا

«نظرات، فقط به صورت نوشتار پارسی و مرتبط با موضوع منتشر می‌شوند»

«با ورود به این لینک، وارد قسمت بحث آزاد شوید»