تاریخ شیراز؛ خشت‎هایی که خاک می‎شود

کوچه پس کوچه‌های محله‌های قدیمی شیراز، پر از قصه است، پر از خاطرات خوب و بد، روزهای سخت و آسان، دل هر خشتی از خشتهای خانه‌های قدیمی این دیار، پر از حرف است، حرفهایی که در تنهایی و انزوای این خانه‌ها، خاک می‌شود و بر زمین می‌ریزد، بی‌هیچ تاسفی، بی‌هیچ دریغ و دردی!

به گزارش خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) منطقه فارس، اینجا، کنار همین خیابان، روزی ده‌ها خانه بود، خانه‌هایی قدیمی با اطاق‌هایی تو در تو، ایوان‌هایی پر از عطر نارنج و سردابی مملو از شیشه‌های گلاب و عرقیات و ترشی و آبلیموی شیراز و میان حوض آبی و ماهی گلی و کنارش چند گلدان شمعدانی، زیر سایه درخت‌های سرو و نارنج، درست همینجا، تاریخ این شهر و دیار بی‌هیچ افسوسی به تلی از خاک بدل شده و امروز پاخور هر غریب و آشنایی است.

کوچه پس کوچه‌های شهر وکیل الرعایا، گذرگاه حافظ و سعدی و ملاصدرا، مسیر عبور آقا سیدنورالدین هاشمی و دستغیب و محلاتی و… امروز اما بیشتر خانه‌هایش بوی نا‌گرفته و خانه ریشمیز (موریانه) و معتاد و… گذر فراموشی است، محله‌هایی که بسیاری از آن‌ها محو شده و از شکل افتاده و بسیاری دیگر در حال تخریب است.

کوچه پس کوچه‌های شهر گل و بهارنارنج، شهر سروهای سربه آسمان ساییده، شهر شعر و ادب و هنر، روزگاری پر بود از خانه‌هایی که دور تا دورش ساختمان بود و برای ورود به آن‌ها باید از هشتی و دالان می‌گذشتی و به حیاط می‌رسیدی و آبی به دست و رو می‌پاشیدی و با لبخند، معطر از بوی گل و گلاب، به درون پنجدری و سه دری و هفت دری پا می‌گذاشتی، یا روی تخت کنار حوض جا می‌گرفتی و…

روزگاری حیات در جای جای این کوچه پس کوچه‌ها با رنگ و بویی دلنشین جاری بود و از دروازه اصفهان و خیابان‌های پهن و باریک به کوچه‌های تنگ اما زنده و گذرهایی که امروز دیگر ردی از آن‌ها باقی نمانده، جریان داشت، از بازار وکیل تا سرای مشیر و از گذر اتابک تا زیر طاق امین التجار و محله سنگ سیاه و…..

خانه‌هایی که همگی دو قلویی هم داشتند، خانه‌هایی که پر بود از آینه و نقاشی، خانه‌هایی که جادو می‌کرد و همواره کانون خانواده‌هایی که درونش می‌زیستند را گرم گرم گرم نگه می‌داشت، خانه‌هایی که….. اما امروز خشت‌های این خانه‌ها یک به یک و تند تند، خاک می‌شود و بر زمین می‌ریزد و تو همچنان در حسرت شنیدن یک افسوس مانده‌ای.

سرپرست انجمن دوست داران میراث فرهنگی استان فارس در گفت‌و‌گو با ایسنا، گفت: بسیاری از مردم حتی هم شهریان شیرازی، از وجود خانه‌های قدیمی این شهر بی‌خبر هستند چه رسد به گردشگران!! همین بی‌خبری، به تخریب‌ها سرعت می‌بخشد، نمی‌دانیم چه داشته‌های ارزشمندی را از دست می‌دهیم.

مسعود منیعاتی گفت: در دیگر نقاط جهان خانه‌های بزرگان و چهره‌های شاخص خود در گذشته نه چندان دور را به موزه بدل می‌کنند و نه تنها آن را نگه می‌دارند، بلکه از محل آن به کسب درآمد می‌پردازند و در اینجا، خانه ملاصدرا و سعدی و… بسیاری از بزرگان و افرادی که در تاریخ نامشان به هر دلیل آمده است، جلوی چشمانمان خراب می‌شود و حتی آهی نمی‌کشیم!!

این فعال میراث فرهنگی با تاسف از اینکه امروز خانه‌های تاریخی را به عنوان معضل بافت فرسوده شهری عنوان می‌کنند، گفت: برای اقامت در خانه شکسپیر، گردشگران به ازای هر شب هزاران یورو هزینه می‌کنند و ما خانه‌ها و اماکن تاریخی را به رستوران بدل می‌کنیم!

وی گفت: ما تا دلمان بخواهد همایش برگزار کرده‌ایم و درآینده هم خواهیم کرد، اما در عمل هیچ راهکاری که کاربردی باشد و تاثیرگذار، ارائه نکرده‌ایم. اینکه دولت نمی‌تواند از عهده مخارج مرمت و نگهداری خانه‌های تاریخی برآید، یک واقعیت است، اما باید راهکار داشت.

منیعاتی با اشاره به خانه منطقی‌نژاد و اینکه قرار بود این خانه نیز تخریب شود، گفت: بخشی از این خانه که اندرونی آن را شامل می‌شد، تخریب شد اما دوست داران میراث اجازه تخریب باقیمانده آن را ندادند و با کمی همت، امروز مرمت و به موزه تبدیل شده است.

وی در عین حال تصریح کرد: توان این انجمن بیش از این نبود که یک خانه را در این حد حفظ کند، اما می‌توان از سایر ظرفیت‌ها استفاده کرد، تنها باید به موضوع بیشتر اندیشید، باید حساسیت ایجاد کرد، باید مردم را با گذشته آشتی داد و زمینه را برای آمدن آنان به بافت تاریخی و دیدن این زیبایی‌ها، فراهم کرد.

منیعاتی با یادآوری اینکه در شیراز بالغ بر ۲ هزار خانه تاریخی وجود دارد، گفت: تنها ۴۰۰ خانه از این میان ثبت شده است.

وی با بیان اینکه بسیاری از خانه‌های تاریخی با سرعتی بسیار زیاد در حال تخریب است، تصریح کرد: البته نه اینکه خانه‌های ثبت شده تخریب نمی‌شود، آن‌ها هم همین مشکل را دارد، تنها راهکار جلوگیری از تخریب هم کشاندن حیات و زندگی به آن‌ها است.

منیعاتی گفت: خشت خشت این خانه‌ها، هویت ملی ما ایرانیان و شیرازیان است، اما سرعت تخریب این خشت‌ها به قدری است که‌گاه ظرف ۲۴ ساعت خانه‌ای به تل خاک بدل می‌شود و هیچ کس حتی در افسوس آن سری تکان نمی‌دهد.

وی گفت: آنقدر که امروز می‌توان از تبصره‌ها به ضرر خانه‌های تاریخی استفاده کرد و شهرداری‌ها استفاده می‌کنند، در مسیر حفظ و احیای آن‌ها استفاده نکرده‌ایم، حال آنکه می‌توان با یک حرکت، زمینه را فراهم کرد، آنقدر جوان خوش فکر داریم، آنقدر آدم‌های دوستدار فرهنگ و تاریخ این مرز و بوم هستند که بیایند و کار را به سرانجام برسانند.

منیعاتی از وجود دوستدارانی که پس از دیدن خانه منطقی‌نژاد به فکر خرید خانه‌های تاریخی و مرمت آن‌ها افتاده‌اند خبرداد و گفت: بزرگ‌ترین و مهلک‌ترین سم برای خانه‌های تاریخی، تبدیل کاربری آن‌ها به تجاری است، اینکه خانه تاریخی بشود آشپزخانه، متاسفانه تاکنون جز این حرکت، کار دیگری نکرده‌ایم.

او تصریح کرد: بهترین تجربه آن خانه شاپوری است، خانه‌ای که هویت تاریخی این شهر محسوب می‌شود، امروز دیگر در ذهن مردم به عنوان یک اثر تاریخی ثبت نشده بلکه به عنوان یک رستوران و در ردیف دیگر رستوران‌ها، قرار گرفته است اگرچه همین که حفظش کردند، کاری بزرگ است، اینکه به یک ساختمان چندین طبقه بدل نشد، خدا را شاکریم.

منیعاتی اضافه کرد: اما باور کنیم اگر تمام خانه‌های تاریخی این شهر یک به یک تخریب یا به رستوران و مکان‌های تجاری بدل شود، دیگر پایتخت فرهنگی، معنای خود را از دست خواهد داد، اینکه حمام وکیل بشود رستوران و تا آنجا پیش برود که مردم به جای حمام وکیل یک رستوران در ذهنشان حک شود!!!

وی گفت: دولت تلاشی را آغاز کرد که با تبدیل برخی از این خانه‌ها به موزه و اماکن فرهنگی، در راستای نگهداری آن‌ها تلاش کند، اما ظرفیت و توان مالی دولت محدود و درآمد اماکن فرهنگی نیز در حداقل است، نمی‌توان با تبدیل یک خانه به موزه، آن را نگهداری کرد، باید راهکاری جدید اندیشید و اجرایی کرد.

منیعاتی خانه‌های مشکین فام، صابر و… را در شیراز مثال زد و گفت: همین خانه منطقی‌نژاد که به موزه بدل شده و قیمت بلیت آن هم ۵۰۰ تومان بود و امسال ۱۰۰۰ تومان شد، در روز شاید ۶ بازدید کننده نداشته باشد، با روزی ۶ هزار تومان که نمی‌شود این خانه را سرپا نگه داشت!!

سرپرست انجمن دوستداران میراث فرهنگی فارس گفت: این انجمن در بررسی راهکارهای مختلف به یک بسته فرهنگی رسید، بسته‌ای طراحی کرد تا حیات را به این خانه‌ها بازگرداند.

منیعاتی گفت: این بسته‌ها‌‌ همان تورهای فرهنگی است که در یک محدوده زمانی، برای گروهی از گردشگران و علاقه مندان برگزار می‌شود و در کنار برنامه‌های فرهنگی و هنری، آنان را با خانه‌های تاریخی و گذشته این خانه‌ها آشنا می‌کند.

وی گفت: البته این بسته‌ها را هم باید فرهنگسازی کرد، با آشنا شدن مردم و گردشگران با چنین بسته‌هایی، قطعا می‌توان بدون آنکه این خانه‌ها به اماکنی تجاری بدل شود، آن‌ها را حفظ و احیا کرد.

منیعاتی با بیان اینکه بسته‌های فرهنگی تعریف شده، در قالب تورهای ۲ تا ۲۴ ساعته است، گفت: بر این اساس خریداران این بسته‌ها که بین ۱۰ تا ۲۵ هزار تومان قیمت دارد، می‌توانند در تاریخ و ساعت معینی که از طریق مراجعه به سایت و فعال کردن کد قید شده در بسته انجام می‌شود، در قالب یک تور، به خانه تاریخی مورد نظر رفته و ضمن شرکت در نشست‌های فرهنگی، از ابعاد تاریخی موضوع نیز بهره برد.

سرپرست انجمن دوستداران میراث فرهنگی فارس گفت: محتوای این بسته‌ها می‌تواند دور هم نشینی فرهنگی، حافظ خوانی، مولانا خوانی، مباحثی که براساس تاریخ و زمان و ساعت متفاوت خواهد بود و کارگاه‌های اموزشی، آشنایی با تاریخ و گذشته به همراه پذیرایی با نوشیدنی‌ها و بعضی دسر‌ها و غذاهای سنتی شیرازی باشد.

منیعاتی گفت: اینگونه می‌توان زندگی را به این خانه‌ها بازگرداند و در بسته‌های ۲۴ ساعته، خانواده‌های علاقه‌مند می‌توانند یک شبانه روز، زندگی قاجاری را در خانه‌ای قاجاری در شیراز تجربه کنند، در این شکل همه چیز پرتابل است و هیچ وقت خانه‌ای به میهمانپذیر یا رستوران بدل نمی‌شود و هویت اصلی‌اش تغییر نمی‌کند، اما ماندگاری‌اش تضمین خواهد شد.

به گزارش ایسنا، اگر از میان ۲ هزار خانه تاریخی موجود در این شهر، برای‌‌ همان ۴۰۰ خانه ثبت شده، چنین بسته‌ای تعریف شود، شاید بر سطر دغدغه‌های نگهداری و مرمت این خانه‌ها، نقطه پایانی گذاشته شود.

خانه‌هایی که بسیاری از آن‌ها در مقابل چشم مردمان به تلی از خاک بدل شده است و بسیاری دیگر را موریانه‌ها از درون می‌خورند و سوءاستفاده کنندگان از بیرون….. بیاید دست به دست هم بدهیم تا خشت‌های تاریخ و فرهنگ ملیمان را از گزند حوادث زمان و تبدیل شدن به خاک، حفظ کنیم. باید زندگی را به رگ خانه‌های تاریخی تزریق کرد.

گزارش: علی محمد پشوتن/ خبرنگار ایسنا شیراز

>

نظرات حاوی توهین، افترا، غیرمرتبط با عنوان مطلب و نگاشته شده به صورت انگلیسی تایید نخواهند شد. در صورت نیاز به "بحث آزاد" از منوی بالای سایت مراجعه کنید.

telegram

مطالب مرتبط

8 نظر

  1. هادي

    تنها دليلش اينه كه به يهودي ها ،ارمني ها و… كه ساكنان قديمي اين مناطق بودن اهميت و بها نميدن. كافيه يه سر بري جلفا اصفهان ببيني چه كوچه ها و خيابونايي تو محله هاي قديمي ساختن و الگو بگيريم.

    پاسخ
  2. کرجی

    آقا یه خواهش ویه سوال دارم.خواهشم اینه که این سایت خیلی خوبه اما گاهی جنبه انتقادیش به حدی زیاد میشه که منی که ساکن شیراز نیستم از این که یه روزی بخوام تو شیراز زندگی کنم احساس سر افکندگی کنم.شما گاهی اونقدر شهر شیرارزو کم امکانات جلوه میدین که آدم دلش میسوزه.پس جنبه انتقاد کم بشه بهتره.خواهش بعدیم اینه که لطفا از سطح شهر بیشتر عکس تهیه کنید وبلاگ شهرهای دگه به طور مثال به عنوان نمایی از خیابانهای شرق یا غرب شهر نمایی از بزرگراههای شهر نمایی از بلوارهای جنوب شهر یا شمال شهر که متاسفانه این سایت در این زمینه خیلی کم کاری میکنه .سوالم هم اینه که در ارسال مدارک از سوی فدراسیون جهت میزبانی در مورد عدم وجد نام شیراز واهواز در این مدارک ارسالی از کفاشیان پرسیده شد که جواب دادند اهواز به دلیل گرمای هوا وشیراز به دلیل عدم وجود زیرساختهای شهری از لیست حذف شدند.واقعا شیراز چی نداره؟چه زیرساختی نداره که میگن میزبان خوبی نمیشه.

    پاسخ
    1. مدیرسایت

      دوست عزیز ما شیرازیها ، شیراز رو هرجور که باشه دوست داریم و درون زندگی میکنیم، و من به شخصه بر این عقیده هستم که اگر یه شیرازی بخواد تو شهری به غیر از شیراز زندگی کنه باید از ایران خارج بشه چون ما اینجا احساس کمبود خاصی نمی کنیم. حرفی اگر زده میشه بدلیل این هست که مسئولان از خواب عفلت بیدار بشن و بدونن ما دیدمون به شیراز یه دید خیلی بلند و جهانی هست نه در حد ایران، بلکه در حد منطقه و آسیا.

      اونجور که سعدی بزرگ میگه : آن‌که نشنیده‌ست هرگز بوی عشق// گو به شیراز آی و خاک ما ببوی … یعنی ما شیرازیا شیراز رو به خاطر شیراز بودنش دوست داریم نه بخاطر برج و ساختمونشهاش، شیراز هویت داره، هویتش باغ هاش هستن، مردمانش هستن، خانه های تاریخیش و شعرا و دانشمندانش هستن که خیلی ها سعی در دزدینش دارن، که ما انقدر غیرت داریم که این اجازه رو ندیم. به خاطر همین هم تصاویر بیشتر از مناطق دیدنی قرار داده میشن تا از ساختمان و یا به اصطلاح برج های 18 20 30 طبقه … چون اول ما به داشته های تاریخی و هویتمون افتخار می کنیم بعد سایر چیزها …

      بد نیست به این تصاویر نگاهی بندزین : https://shiraz1400.ir/?p=407

      از نماهای مختلف شهر چندین و چند مرتبه هکس گذاشته شده :
      https://shiraz1400.ir/?p=351

      در مورد زیر ساختهای شهری ، آنه عیان است چه حاجت به بیان است، من ندیدم کفاشیان جایی چنین حرفی بگه اما اگر گفته از نادانی و کم دانشی خودش گفته ، زیر ساختهای شهری در ایران در مقایسه با سایر کشورهای منطقه تعریف نشده و خجالت آوره که بخوایم دربارش حرف بزنیم، نه مترو، نه مدیریت واحد شهری و نه موارد مشابه، اما اگر بخوایم درباره شهرهای داخل کشور صحبت کنیم، شیراز چیزی از دیگر شهرها کم نداره و با تلاش مردمان این شهر روز به روز داره توسعه پیدا می کنه …

      برای نمونه شما می تونی لیست پروژه های عمرانی شهر شیراز رو از این لینک مطالعه کنی :
      https://shiraz1400.ir/?page_id=957

      و یا با هتل های شیراز آشنا بشی و بدونی که شیراز بیشترین تعداد هتل های 4 و 5 ستاره رو همراه با مشهد داره حتی بیشتر از تهران، و البته این نکته اگر تعداد هتل های شیراز و تهران رو با جمعیتش نسبت ببندیم میبینیم که تهران چه کمبود بزرگی در این زمینه داره …

      خلاصه اینکه شیراز بین شهرهای ایران یه شهر خاص هست و قرار ندادن نام شیراز بدون شک بخت زیادی رو از ایران برای میزبانی کم می کنه هرچند احتمال دادن میزبانی به ایران صفر مطلق هست و نه حتی نزدیک به صفر!

      پاسخ
  3. مهران

    جز تاسف خوردن چیز دیگری نمی توان گفت
    وقتی که پا به کوچه پس کوچه های قدیمی شهر میزاری چنان تاثیری در روحیه میزاره و به گذشته ها میبردت به قدیما که دلت نمیخواد حالا حالا ها از اون محیط بیرون بیایی !
    به نظر من همان جور که باغ های شیراز واسه شهرداری مهمه ، این بافت تاریخی هم باید مهم باشه ! تاریخ و اصالت شیراز ما برمیگرده به همین بافت تاریخی !
    یکی از بهترین کارها که میشه انجام بگیره تو این مورد تعریف بسته های سرمایه گذاری هست که با بافت تاریخی این منطقه تناسب داشته باشه ، تو این سال ها تنها سرمایه گذاری خوبی که در این منطقه تعریف و شروع شده ، پروژه مشیر هست که از لحاظ معماری واقعا تناسب داره !
    ما از شهرداری خواهان توجه بیشتری به بافت تاریخی هستیم
    ممنون امین جان بابت مطلب خوبی که عنوان کردی

    پاسخ
  4. امیر م

    بافت قدیمی و تاریخی شیراز باید از حالت مسکونی در بیاد و تبدیل به یک بافت بزرگ توریستی تفریحی بشه

    پاسخ
  5. تبریز قارتال

    سلام
    از بابت از بین رفتن خانه ها و حیاطها و اصالتهای قدیمی ناراحتم چیزی که در تبریز هم بشدت حس میشه و مدرنیزه کردن ارزشهای بسیار ما تهدید میکنه…
    در مورد میزبانی جام ملتها واقعا متاسفم شیراز جزو بهرتین شهرهاست و تبریز بعنوان شهر دوست و برادر از میزبانی شیراز حمایت میکنه امیدوارم فدراسیون متوجه باشه و تبعیض و ناعدالتی که همیشه میکنه و حتی حق تبریز هم خیلی وقتها ضایع کرده اصلاح بشه…
    http://tabrizlinks.mihanblog.com

    پاسخ
  6. کرجی

    امین جان ممنون از پاسخگوییت اما معلومه از دستم ناراحتیا.من همینجا عدر خواهی میکنم.لینکهایی که گذاشتیو دیدم اما اصلا خوب عکس ننداختی.من که نگفتم اسکای لاین.پیشنهادم اینه دوربین و بیاری پایینتر بیای تو سطح خیابون بیای از سطح شهر عکس تهیه کنی.البته فقط درخواسته ها میتونی قبول نکنی.اما با تهیه تصاویر از سطح شهر قطعا کمک بیشتری به شیراز جهت شناخت بافت شهری برای سایرین که به این شهر سفر نکردن میکنی.سپاس

    پاسخ
    1. مدیرسایت

      نه من ناراجت نیستم، فقط منظورم این بود که شیراز نیازی به برج و این چیزها نداره برای اینکه برای زندگی کردن خوب جلوه کنه، ما هرچی عکس و اینها بذاریم ( که گذاشتیم ) باز مثل حضور فیزیکی در شهر نمیشه

      پاسخ

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *